Νίκος Βαμβακινός: Όταν το δάχτυλο δεν σταματά: Η αθέατη καθημερινότητα του doomscrolling στην Ελλάδα

Το doomscrolling έγινε η νέα μας συνήθεια

Κάθε μέρα, σχεδόν μηχανικά, το δάχτυλο γλιστρά στην οθόνη. Ένα ακόμη βίντεο, μια ακόμη είδηση, μια ακόμη ανάρτηση που «πρέπει να δεις». Δεν υπάρχει συγκεκριμένος στόχος, ούτε πραγματική ανάγκη. Υπάρχει μόνο η αίσθηση ότι κάπου, κάπως, κάτι συμβαίνει — και αν σταματήσεις, ίσως το χάσεις. Αυτό το μικρό, αθώο φαινομενικά τικ της εποχής μας έχει πλέον όνομα: doomscrolling. Και η πρώτη πανελλαδική έρευνα του Υπουργείου Υγείας και της UNICEF δείχνει ότι δεν είναι απλώς μια συνήθεια. Είναι μια καθημερινή ιστορία που ζούμε όλοι, συχνά χωρίς να το συνειδητοποιούμε.

Οι Έλληνες ενημερώνονται πλέον κυρίως από τα social media. Το 40,4% στρέφεται σε αυτά πριν από την τηλεόραση, πριν από τα sites, πριν από οτιδήποτε άλλο. Η ανάγκη για συνεχή ενημέρωση έχει γίνει σχεδόν αντανακλαστική: τέσσερις στους δέκα παραδέχονται ότι νιώθουν συχνά πίεση να κάνουν scrolling για να μη χάσουν κάποια εξέλιξη. Κι έτσι, ένα «γρήγορο τσεκάρισμα» γίνεται μισή ώρα, μετά μία ώρα, μετά δεν θυμάσαι πότε άρχισες. Το 28% των χρηστών περνά πάνω από 30 λεπτά σε ένα συνεχόμενο επεισόδιο scrolling — και αυτό είναι μόνο η αρχή.

Το περιεχόμενο που μας κρατάει καθηλωμένους δεν είναι τυχαίο. Η έρευνα δείχνει ότι οι Έλληνες μένουν περισσότερο σε ειδήσεις εγκλημάτων και βίας, σε θέματα υγείας, σε πολεμικές συγκρούσεις, σε πολιτικές εντάσεις, σε ιστορίες που προκαλούν φόβο, θυμό ή αγωνία. Είναι σαν να κοιτάς μια φωτιά στο σκοτάδι: δεν θέλεις να τη δεις, αλλά δεν μπορείς να αποστρέψεις το βλέμμα. Και όταν τελικά το κάνεις, δεν φεύγεις αλώβητος. Το 42,7% δηλώνει ότι νιώθει λύπη μετά από παρατεταμένο doomscrolling, το 30,9% άγχος, το 27,9% θυμό. Πάνω από τους μισούς λένε ότι επηρεάζεται η διάθεσή τους, ο ύπνος τους, η συγκέντρωσή τους. Κι όμως, συνεχίζουν.

Αν υπάρχει μια ομάδα που ζει αυτή την ιστορία πιο έντονα, είναι οι νέοι 17–24 ετών. Σχεδόν όλοι χρησιμοποιούν social media καθημερινά, και σχεδόν οι μισοί περνούν πάνω από πέντε ώρες στο κινητό. Έξι στους δέκα χάνουν την αίσθηση του χρόνου όταν κάνουν scrolling. Πολλοί κοιμούνται αργότερα, ξυπνούν κουρασμένοι, νιώθουν άγχος, λύπη, θυμό. Το doomscrolling για τους νέους δεν είναι απλώς μια συνήθεια — είναι το περιβάλλον μέσα στο οποίο μεγαλώνουν. Ένας χώρος όπου ενημερώνονται, κοινωνικοποιούνται, αγχώνονται και ηρεμούν, όλα ταυτόχρονα.

Οι γονείς βλέπουν αυτή την πραγματικότητα από την άλλη πλευρά της οθόνης. Πάνω από 83% συμφωνούν ότι τα παιδιά δεν πρέπει να χρησιμοποιούν social media πριν τα 15. Κι όμως, το 43,6% των παιδιών έχει ήδη δικό του smartphone. Οι γονείς παρατηρούν εκνευρισμό, υπερένταση, δυσκολία συγκέντρωσης, προβλήματα ύπνου. Συχνά νιώθουν ότι δεν έχουν τα εργαλεία να βάλουν όρια — ή ότι όταν το κάνουν, συναντούν αντίσταση. Η μεγαλύτερη δυσκολία δεν είναι η τεχνολογία, αλλά η αντίδραση του παιδιού όταν προσπαθούν να τη ρυθμίσουν.

Και κάπως έτσι, το doomscrolling παύει να είναι ατομικό πρόβλημα. Γίνεται κοινωνικό. Το 62% των πολιτών το θεωρεί μεγάλο κοινωνικό ζήτημα. Το 43,1% πιστεύει ότι οι έφηβοι επηρεάζονται περισσότερο. Η κοινωνία δείχνει έτοιμη να στηρίξει μέτρα: ρύθμιση αλγορίθμων, ειδοποιήσεις μετά από παρατεταμένο scrolling, εκπαίδευση ψηφιακής ευημερίας στα σχολεία, εργαλεία γονικού ελέγχου, επαλήθευση ηλικίας στις πλατφόρμες. Τα ποσοστά συμφωνίας αγγίζουν το 85–90%. Είναι σπάνιο να βλέπεις τόσο μεγάλη συναίνεση σε ένα θέμα που αφορά την τεχνολογία.

Το doomscrolling δεν είναι μια ιστορία που τελειώνει με μια δραματική ανατροπή. Είναι μια ιστορία που συνεχίζεται κάθε φορά που ανοίγουμε το κινητό. Αλλά η έρευνα δείχνει κάτι αισιόδοξο: οι άνθρωποι αναγνωρίζουν το πρόβλημα. Οι γονείς ανησυχούν. Οι νέοι παραδέχονται ότι επηρεάζονται. Η κοινωνία ζητά μέτρα. Και ίσως αυτό να είναι το πρώτο βήμα για να αλλάξει η ιστορία. Ίσως το επόμενο επεισόδιο να μην ξεκινά με ένα ακόμη αρνητικό βίντεο. Ίσως να ξεκινά με μια συνειδητή απόφαση: να σταματήσει το δάχτυλο για λίγο.